Cách chăm sóc rốn cho bé sơ sinh như thế nào?

Ngay khi em bé cất tiếng khóc chào đời, chiếc cuống rốn – “cầu nối” sinh học giữa mẹ và con suốt 9 tháng thai kỳ – được cắt và kẹp lại. Từ thời khắc ấy, nhiệm vụ của cha mẹ là giữ cho phần chân rốn khô, sạch, thông thoáng để phòng ngừa nhiễm trùng và giúp cuống rốn rụng tự nhiên. Vậy, Cách chăm sóc rốn cho bé sơ sinh như thế nào? 

I. Vì sao chăm sóc rốn lại quan trọng?
Rốn là “vết thương hở” duy nhất trên cơ thể trẻ ngay sau sinh.
Da và mô rốn còn non yếu, giàu mạch máu nên nếu bị vi khuẩn xâm nhập dễ dẫn tới viêm rốn, nhiễm trùng huyết – một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sơ sinh.
Việc chăm sóc đúng giúp cuống rốn khô lại, chuyển màu nâu sẫm, tự rụng sau 7–14 ngày (có thể tới 3 tuần) mà không để lại sẹo lồi hay u hạt rốn.

II. Chuẩn bị dụng cụ
Theo Bs Bích Trang BMT, tuân thủ quy tắc “sạch – khô – thoáng” bắt đầu từ khâu chuẩn bị:

• Tăm bông vô trùng hoặc bông vô khuẩn.
• Gạc vô trùng kích thước 5 × 5 cm.
• Nước muối sinh lý 0,9% đóng chai nhỏ giọt một lần (tránh tái sử dụng).
• Cồn 70° hoặc dung dịch Eosin 1% (chỉ dùng khi có chỉ định).
• Khăn tắm mềm, chậu rửa tay, xà phòng diệt khuẩn.

Lưu ý: Không dùng băng rốn, băng gạc quấn chặt hay bột thuốc dân gian; rốn cần “hở hoàn toàn”.

III. Các bước chăm sóc rốn chuẩn y khoa
Bác sĩ Bích Trang khuyến nghị thực hiện vệ sinh ngày 1–2 lần, hoặc thêm lần nữa nếu rốn bị dính chất bẩn.
Bước 1 – Rửa tay:

• Rửa tay tối thiểu 30 giây với xà phòng, xả sạch, lau khô, sau đó sát khuẩn nhanh bằng cồn 70°.

Bước 2 – Quan sát rốn:

• Kiểm tra màu sắc (vàng nâu là bình thường, đỏ tươi hay mủ xanh cần để ý).
• Ngửi nhẹ xem có mùi hôi.
• Nhìn khu vực xung quanh rốn (2 cm) xem sưng, tấy, rỉ dịch hay không.

Bước 3 – Vệ sinh:

• Dùng tăm bông thấm nước muối sinh lý, lau chân rốn theo chiều xoắn ốc từ trong ra ngoài.
• Thay tăm bông khác lau quanh vùng da kế cận.
• Nếu rốn nhiễm bẩn bởi phân, nước tiểu: tráng nhanh dưới vòi nước ấm, sau đó lặp lại bước lau bằng nước muối.

Bước 4 – Làm khô:

• Đặt gạc vô trùng lên, chấm nhẹ cho thấm hết nước; tránh chà xát.
• Có thể hong khô vài phút trước khi mặc tã, quần áo.

Bước 5 – Mặc tã:

• Gập mép tã dưới rốn, tuyệt đối không để tã, chun quần cọ xát cuống rốn.
• Ưu tiên trang phục cotton rộng, thấm mồ hôi.

IV. Những điều KHÔNG nên làm

• Không kéo, vặn, bẻ cuống rốn dù thấy “lỏng lẻo”.
• Không bôi kem, mỡ kháng sinh, thuốc đỏ, nghệ, mật ong, lá trầu… trừ khi bác sĩ kê toa.
• Không ngâm bé trong chậu tắm đến khi rốn rụng; chỉ tắm bọt biển, lau người.
• Không dùng băng dính y tế dán cuống rốn nhằm “làm đẹp” vì dễ gây hơi ẩm, viêm da.

V. Dấu hiệu cảnh báo phải đưa trẻ đi khám ngay

• Rốn chảy máu tươi liên tục > 5 phút hoặc rỉ máu ròng ròng.
• Cổ rốn sưng đỏ lan rộng > 1 cm, da nóng, bé quấy khóc khi sờ.
• Rốn mùi hôi, tiết dịch vàng xanh, có bọt khí.
• Trẻ sốt ≥ 38 °C, bỏ bú, ngủ li bì, thở nhanh.
• Sau khi rụng 3–5 ngày vẫn còn rỉ dịch, có khối u hạt màu hồng.

VI. Các câu hỏi thường gặp từ phụ huynh
1. Bao lâu thì cuống rốn rụng?
Trung bình 7–14 ngày; bé sinh non có thể lâu hơn. Thời gian dài ≤ 3 tuần vẫn được xem là bình thường nếu rốn khô, không viêm.
2. Rốn rụng để lại giọt máu khô có đáng ngại?
Một ít máu khô nâu sẫm là bình thường. Lau sạch bằng nước muối, quan sát thêm.
3. Có nên dùng cồn 70° lau rốn mỗi ngày?
WHO khuyến cáo chỉ cần nước muối sinh lý ở vùng có tỷ lệ nhiễm trùng thấp. Tại Việt Nam, Bs Bích Trang khuyên ưu tiên nước muối; cồn 70° hoặc Eosin 1% chỉ áp dụng nếu rốn ẩm ướt nhiều hoặc bác sĩ chỉ định.
4. Sau khi rụng, tắm cho bé thế nào?
Khi rốn rụng khô, liền da (thường 2–3 ngày sau rụng), phụ huynh có thể cho bé tắm bồn bình thường; lau khô kỹ và không chà mạnh vùng rốn mới liền.

VII. Những mẹo nhỏ giúp rốn mau khô, rụng tự nhiên

• Cho bé “tắm nắng” sớm: mỗi sáng 8–9 h, để rốn lộ 10 phút trong phòng kín gió, ánh nắng chiếu gián tiếp giúp da khô thoáng.
• Điều chỉnh nhiệt độ phòng 26–28 °C, độ ẩm 55–60% để hạn chế mồ hôi.
• Thay tã ngay sau mỗi lần bé đi tiểu, đi tiêu, giảm nguy cơ nhiễm khuẩn ngược dòng.
• Đảm bảo nguồn nước pha sữa, rửa tay, lau chùi đồ chơi hoàn toàn sạch.

VIII. Lý giải những quan niệm sai lầm phổ biến

• “Băng rốn chặt cho cuống rốn rụng sớm”: Sai. Băng rốn giữ ẩm, tạo môi trường yếm khí cho vi trùng phát triển, khiến rốn chậm khô.
• “Bôi nghệ/thảo dược giúp liền da”: Hoàn toàn không có cơ sở khoa học; nguy cơ nhiễm Clostridium tetani (vi khuẩn uốn ván).
• “Cuống rốn càng sạch sẽ, trắng tinh càng tốt”: Thực tế cuống rốn đổi màu nâu đen là quá trình hoại tử sinh lý bình thường, không phải dơ bẩn.

IX. Quy trình chăm sóc rốn tiêu chuẩn – Tóm tắt
Bước 1: Rửa tay → Bước 2: Quan sát rốn → Bước 3: Lau rốn bằng nước muối → Bước 4: Làm khô → Bước 5: Gập tã dưới rốn → Theo dõi.
Nhớ ghi nhận ngày rụng rốn vào sổ sức khỏe để cung cấp cho bác sĩ khi cần.

X. Lời khuyên tổng kết của Bs Bích Trang BMT
Thực hành “sạch – khô – thoáng” mọi lúc.
Tuyệt đối không tự ý áp dụng mẹo dân gian chưa kiểm chứng.
Thông báo cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường.
Rốn bé khỏe, bé sẽ bú tốt, ngủ ngon, tăng cân đều.
Cách chăm sóc rốn cho bé sơ sinh như thế nào? Thực chất không hề phức tạp nếu cha mẹ nắm vững nguyên tắc và tuân thủ hướng dẫn y khoa. Chỉ vài phút mỗi ngày, bạn đã tạo được “lá chắn” đầu đời bảo vệ con khỏi nguy cơ nhiễm trùng, đặt nền móng cho hành trình lớn khôn khỏe mạnh của trẻ. Hãy lưu lại bài viết, chia sẻ cho ông bà, người thân để mọi bé yêu đều được chăm sóc rốn đúng chuẩn ngay từ ngày đầu tiên.