Có nên cắt móng tay cho bé sơ sinh?

Phần lớn cha mẹ khi bồng trên tay một em bé đỏ hỏn đều có chung băn khoăn: “Liệu nên cắt móng tay cho con từ lúc nào, có an toàn không, có cần thiết không?” Để giúp các ba mẹ tự tin chăm sóc đôi bàn tay non nớt của con, Bs Bích Trang BMT – chuyên gia với hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Sức khỏe Mẹ & Bé – đã tổng hợp những kiến thức, kinh nghiệm và lưu ý thực tế nhất trong bài viết dưới đây.

1. Vì sao phải cắt móng tay cho bé sơ sinh?

Móng tay của trẻ sơ sinh tuy nhỏ nhưng rất sắc. Bé lại chưa kiểm soát được cử động nên chỉ một cái vung tay vô thức, con đã có thể cào xước mặt, cằm, lồng ngực hay thậm chí giác mạc. Bên cạnh nguy cơ trầy xước, móng dài còn tích tụ bụi bẩn, vi khuẩn – tác nhân gây viêm da, nấm kẽ, nhiễm trùng. Việc cắt tỉa thường xuyên sẽ:

• Ngăn ngừa thương tích và sẹo do trầy xước.
• Hạn chế vi khuẩn, nấm ẩn dưới móng – yếu tố dễ gây rôm sảy và nhiễm trùng da.
• Tránh tình trạng móng mọc ngược, móng quặp gây sưng đau.
• Giúp bàn tay bé sạch sẽ, dễ dàng rửa trôi chất bẩn và cặn sữa đóng cứng ở đầu móng.

2. Thời điểm lý tưởng để cắt móng tay
Theo khuyến cáo của các hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và kinh nghiệm lâm sàng của Bs Bích Trang, ba mẹ có thể cắt móng ngay trong tuần đầu sau sinh nếu thấy móng bé đã nhô khỏi đầu ngón tay. Mỗi trẻ phát triển khác nhau nhưng nhìn chung:

• Móng tay mọc rất nhanh, nên cắt 1–2 lần/tuần.
• Móng chân mọc chậm hơn, thường 2–3 tuần/lần.
• Thời điểm vàng: sau tắm 15–20 phút, khi móng mềm và bé đã thoải mái, dễ ngủ. Ba mẹ cũng có thể cắt lúc bé đang bú hoặc ngủ sâu, miễn là con ít quẫy đạp.

3. Dụng cụ chuẩn bị
Một bộ cắt móng chuyên dụng cho trẻ sơ sinh thường gồm:

• Bấm móng tay hoặc kéo nhỏ đầu tròn (được bo cạnh để không làm rách da).
• Dũa giấy/emery board giúp mài mịn cạnh sắc sau khi cắt.
• Khăn bông sạch, cồn 70 độ để sát khuẩn dụng cụ.
• Đèn bàn hoặc đèn pin ánh sáng ấm (3500–4000 K) hỗ trợ quan sát rõ đường cắt.
• Luôn khử trùng dụng cụ trước – sau khi dùng, cất vào hộp kín, giữ khô ráo.

4. 6 bước cắt móng tay an toàn cho bé

• Rửa tay người chăm sóc bằng xà phòng, lau khô.
• Quấn nhẹ bé trong khăn để cố định tay chân, chừa bàn tay cần cắt. Nếu bé ngủ, chỉ cần đặt con trên mặt phẳng an toàn và giữ tay bé thật nhẹ.
• Dùng ngón cái và trỏ của bạn kéo nhẹ phần thịt đầu ngón xuống dưới, tách khỏi đầu móng. Đây là kỹ thuật “kéo đệm thịt” giúp nhìn rõ đường cắt và tránh bấm trúng da.
• Cắt móng theo đường thẳng. Không bấm sâu hai khóe để phòng nguy cơ móng mọc quặp. Với móng chân, luôn cắt ngang – tuyệt đối không cắt bo tròn.
• Dũa nhẹ cạnh móng theo một chiều (từ trái sang phải hoặc ngược lại) để loại bỏ phần sắc nhọn.
• Lau đầu ngón tay bằng khăn ấm, quan sát xem có vết trầy hay rớm máu không. Nếu lỡ cắt phạm, ấn nhẹ bằng gạc vô trùng, không bôi thuốc có i-ốt vì da bé rất nhạy cảm. Có thể thoa mỏng kem kháng khuẩn dành riêng cho trẻ sơ sinh, tuyệt đối không dùng băng cá nhân (nguy cơ bé đưa tay vào miệng, gây hóc).

5. Các lỗi thường gặp và cách khắc phục

• Cắt quá sát: móng sẽ hõm xuống, dễ sưng tấy. Hãy chờ mọc dài rồi cắt lại đúng chiều ngang.
• Sử dụng chung bấm móng của người lớn: dụng cụ to, lưỡi sắc khác biệt, dễ làm tổn thương đệm thịt. Hãy đầu tư bộ chuyên dụng cho bé.
• Trì hoãn cắt vì “sợ đau”: càng để lâu, móng càng nhọn, da bé càng trầy xước.
• Cắt lúc con quấy khóc: nguy cơ chảy máu cao; nên đợi con bú no, ngủ sâu hoặc sau khi tắm.
• Quấn gạc/băng dính khi trầy xước nhỏ: vật lạ dính trên tay làm bé khó chịu, tăng nguy cơ ngậm mút, dẫn đến nhiễm khuẩn thêm.

6. Giải đáp lo lắng của phụ huynh

• Hỏi: Có phải nên đeo bao tay liên tục thay vì cắt móng?
• Đáp (Bs Bích Trang): Bao tay chỉ là giải pháp tạm thời trong những ngày đầu để giữ ấm và phòng con cào mặt. Dùng lâu ngày khiến bé hạn chế khám phá xúc giác, bàn tay bị hầm bí, đổ mồ hôi, dễ nấm. Tốt nhất vẫn nên cắt móng gọn gàng, rửa tay thường xuyên cho bé.
• Hỏi: Khi móng con quá mềm, em sợ cắt sẽ làm móng bị tách lớp?
• Đáp: Nếu móng mỏng, ba mẹ có thể dùng dũa giấy mài nhẹ thay vì bấm. Sau 2–3 tuần, móng sẽ cứng dần, việc cắt sẽ thuận lợi hơn.
• Hỏi: Lỡ cắt phạm da, con khóc và chảy máu, em cần đưa đi bác sĩ không?
• Đáp: Đa số là vết cắt nông, chỉ cần ấn gạc 1–2 phút, lau sạch, bôi mỏng mỡ kháng khuẩn. Quan sát 24–48 giờ nếu thấy đỏ, sưng, mưng mủ thì đưa con đi khám.

7. Gợi ý mẹo hay từ thực tế lâm sàng

• Hát hoặc thủ thỉ êm ái giúp bé yên tâm, giảm phản xạ giật mình lúc đang cắt.
• Bấm dứt khoát nhưng nhẹ nhàng; đừng do dự giữa chừng vì sẽ làm móng bị xé, cạnh sắc hơn.
• Luôn soi ngược móng dưới ánh đèn: móng thật sự dài khi phần trắng vượt quá da non khoảng 1 mm.
• Với cặp song sinh hoặc hai bé gần tuổi, nên đặt lịch cắt cố định để tránh quên bé nào đó – mẹ bỉm “não cá vàng” là chuyện bình thường.

8. Khuyến nghị từ Bs Bích Trang BMT
“Việc cắt móng tay cho bé sơ sinh không phức tạp nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và cẩn thận. Ba mẹ nên coi đây là thói quen chăm sóc cơ bản như thay tã, cho bú. Một bộ móng gọn gàng giúp bé thoải mái hoạt động tay, kích thích phát triển giác quan chạm (tactile). Đặc biệt, các vết xước dù nhỏ trên mặt có thể để lại sẹo thâm dài ngày, ảnh hưởng thẩm mỹ về sau. Do đó, đừng chờ đến khi móng dài nhọn mới cắt, hãy theo dõi hằng tuần.”

9. Tóm tắt quan trọng
Cắt móng tay giúp ngừa trầy xước, nhiễm khuẩn, móng mọc ngược.
Bắt đầu cắt ngay từ tuần đầu nếu móng đã dài; tần suất 1–2 lần/tuần với tay, 2–3 tuần/lần với chân.
Dụng cụ phải chuyên dụng, vô trùng; cắt lúc bé ngoan hoặc ngủ; cắt thẳng cạnh, dũa mịn sau khi bấm.
Nếu lỡ phạm da, xử trí tại chỗ; theo dõi sưng đỏ. Đưa bé đi khám khi có dấu hiệu nhiễm trùng.
Ba mẹ hãy nhớ, đôi bàn tay nhỏ nhắn ấy sẽ sớm khám phá thế giới xung quanh, cầm nắm đồ chơi, tự cầm thìa, tự viết những con chữ đầu tiên. Khởi đầu cho hành trình ấy chính là bộ móng gọn gàng, sạch khuẩn. Có nên cắt móng tay cho bé sơ sinh? Câu trả lời hiển nhiên là “Có” và việc này càng được thực hiện đều đặn, đúng cách, bé càng an toàn và khỏe mạnh. Một lần nữa, Bs Bích Trang BMT khuyến khích mọi gia đình biến thao tác nhỏ này thành thói quen yêu thương dành cho thiên thần của mình.