Dấu hiệu nhận biết bé bị hăm tã? Chia sẻ từ Bs Bích Trang BMT – Chuyên gia chăm sóc sức khoẻ Mẹ và Bé

Bé yêu của bạn trông có vẻ khó chịu, quấy khóc mỗi khi thay tã? Da vùng mông đỏ ửng hay kèm những nốt mụn nhỏ li ti? Đây có thể là lời “cầu cứu” của làn da non nớt vì bị hăm tã. Với hơn 10 năm đồng hành cùng hàng nghìn bà mẹ trẻ tại Buôn Ma Thuột, tôi – Bs Bích Trang BMT – đã gặp không ít trường hợp bé phải điều trị kháng sinh, bôi thuốc dài ngày chỉ vì cha mẹ bỏ lỡ thời điểm “vàng” nhận diện hăm tã. 

Bài viết này sẽ giúp ba mẹ nhận diện sớm, chăm sóc đúng cách và phòng ngừa hiệu quả, để con luôn được vui chơi thoải mái.

I. Vì sao bé dễ bị hăm tã?

• Da bé mỏng hơn 30% so với người lớn, hàng rào bảo vệ còn yếu.
• Vùng mặc tã luôn ẩm ướt, ma sát thường xuyên với bề mặt tã.
• Nước tiểu chứa amoniac, phân chứa men tiêu hoá dễ gây kích ứng.
• Khí hậu nóng ẩm, thói quen để bé mặc tã 24/24 hoặc thay tã không kịp thời.
• Dùng kháng sinh, bé bị tiêu chảy, hệ vi sinh ngoài da mất cân bằng.

II. Các dấu hiệu sớm cha mẹ cần “bắt” ngay
Dấu hiệu nhận biết bé bị hăm tã? – câu hỏi tưởng đơn giản nhưng nhiều phụ huynh lại nhầm lẫn với dị ứng, rôm sảy dẫn đến xử trí chưa đúng. Hãy quan sát kỹ những biểu hiện sau:

1. Thay đổi trên da

• Da ửng đỏ hoặc hồng nhạt ở mông, bẹn, vùng sinh dục, mặt trong đùi.
• Xuất hiện hột nhỏ li ti, đôi khi mụn nước; khi nặng mụn có thể vỡ, rỉ dịch.
• Da sưng, ấm khi chạm vào, bề mặt khô ráp hoặc rịn ướt.
• Trong trường hợp kéo dài, da bong tróc, tạo vảy, các vết loét nông.

2. Thay đổi hành vi

• Bé quấy khóc, vùng vẫy mỗi khi thay tã hoặc tắm rửa.
• Ngủ chập chờn, dễ giật mình do cảm giác rát ngứa.
• Biếng bú hoặc bỏ ăn, nhất là giai đoạn hăm nặng gây đau rát.
• Với bé đã biết lật, biết bò: thường dùng tay cào gãi, cọ người liên tục.

3. Dấu hiệu cảnh báo nặng

• Mảng hăm lan rộng, đỏ đậm, bờ viêm rõ, vùng da nóng hơn bình thường.
• Có mủ, chảy dịch vàng, mùi hôi, da rớm máu hoặc vết loét sâu.
• Bé sốt nhẹ, mệt lả, quấy khóc cả ngày, bỏ bú hoàn toàn.
• Chỉ cần 1–2 dấu hiệu trên, cha mẹ nên nghĩ ngay đến khả năng hăm tã và can thiệp sớm. Đừng đợi có đủ trọn bộ triệu chứng mới bắt đầu xử lý.

III. Phân loại hăm tã và triệu chứng đặc trưng
1. Hăm tiếp xúc (contact)

• Da hồng hoặc đỏ nhạt đúng vùng tã chạm vào, ít lan rộng.
• Gặp ở bé thay tã thưa, dùng giấy ướt nhiều cồn, hương liệu.

2. Hăm do nấm men (Candida/yeast)

• Mảng đỏ tươi, giới hạn rõ, hay khu trú ở nếp bẹn, nếp đùi.
• Các nốt mụn nhỏ kèm mảng trắng sữa và thường lan ra ngoài vùng tã.
• Thường xảy ra sau đợt kháng sinh hoặc tiêu chảy.

3. Hăm bội nhiễm vi khuẩn

• Da đỏ rực, có mụn mủ, đôi khi vảy vàng, dịch mùi tanh.
• Trẻ đau rát nhiều, có thể sốt, nổi hạch bẹn.

IV. Hăm tã không chỉ là “vài vết đỏ” – Hậu quả tiềm ẩn

• Nhiễm trùng sâu, phải nhập viện truyền kháng sinh.
• Ngủ kém, biếng ăn kéo dài làm chậm tăng cân, suy giảm miễn dịch.
• Gây loét da, để lại sẹo hoặc thâm vùng mông.
• Áp lực tâm lý cho cha mẹ, ảnh hưởng kinh tế vì chi phí điều trị cao.

V. Ba mẹ cần làm gì khi bé vừa chớm hăm?

• Ngưng ngay các sản phẩm có hương liệu, cồn; chỉ dùng nước ấm sạch và bông mềm.
• Thay tã mỗi 2–3 giờ hoặc ngay sau khi bé đi vệ sinh.
• Mỗi lần thay, rửa nhẹ nhàng vùng mặc tã bằng nước ấm, thấm khô tự nhiên; tránh chà xát.
• Tranh thủ “thả rông” 10–15 phút để da được hít thở.
• Thoa lớp mỏng kem kẽm oxyd hoặc kem dưỡng chuyên dụng theo chỉ định bác sĩ.
• Theo dõi sát: nếu sau 48 giờ không cải thiện, hãy đưa bé đến cơ sở y tế.

VI. Khi nào nhất định phải gặp bác sĩ?

• Tất cả trường hợp bé < 1 tháng tuổi có hăm lan rộng.
• Có mụn mủ, loét sâu, dịch vàng, bé sốt hoặc bỏ bú.
• Hăm tái phát nhiều lần dù chăm sóc đúng.
• Nghi ngờ nhiễm nấm men, vi khuẩn cần dùng thuốc đặc trị.

VII. Phòng ngừa hăm tã – Việc nhỏ nhưng hiệu quả lớn

• Chọn tã chất lượng, thấm hút tốt, kích thước vừa vặn; ban đêm nên dùng loại siêu thấm.
• Thay tã ít nhất 6–8 lần/ngày cho bé dưới 6 tháng; 4–6 lần cho bé lớn hơn.
• Rửa tay sạch trước – sau khi thay tã để hạn chế vi khuẩn lây sang da bé.
• Dùng nước ấm, bông mềm hoặc khăn ướt không mùi, không cồn. Tránh lau tới lui nhiều lần.
• Phơi nắng tã vải 30 phút để tiệt khuẩn tự nhiên, ủi mặt trong của tã trước khi mặc.
• Cho bé uống đủ nước, bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu để tăng đề kháng.
• Tránh mặc quần áo bó sát, chất liệu bí; ưu tiên cotton thoáng khí.
• Thăm khám định kỳ, trao đổi với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia da liễu nhi.

VIII. Giải đáp câu hỏi thường gặp
1. Có nên dùng phấn rôm để phòng hăm?
Không. Phấn rôm bột dễ kết thành vón, lấp kín lỗ chân lông khiến da ẩm bí hơn, tăng nguy cơ viêm. Chỉ thoa kem bảo vệ chứa kẽm oxyd, panthenol, lanolin sau khi da đã khô.

2. Thay tã ban đêm có đánh thức bé?
Nếu tã đầy, nên thay để tránh ẩm ướt kéo dài. Hãy bật đèn ngủ dịu, thao tác nhẹ nhàng, không nói lớn tiếng; bé sẽ ngủ lại nhanh chóng.

3. Có thể tự mua thuốc kháng nấm?
Không. Tự ý bôi thuốc có thể che lấp triệu chứng, gây kháng thuốc, làm nặng tổn thương. Hãy khám bác sĩ để xác định chủng vi nấm, liều bôi thích hợp.

IX. Lời nhắn từ Bs Bích Trang BMT
“Dấu hiệu nhận biết bé bị hăm tã?” tưởng chừng đã quá quen thuộc nhưng hàng tuần phòng khám vẫn tiếp nhận những bé hăm nặng phải dùng kháng sinh, chống đau, thậm chí nhập viện. Việc quan sát kỹ da con mỗi lần thay tã, vệ sinh đúng cách, chủ động phòng ngừa là chìa khoá bảo vệ bé khỏi những cơn đau rát không đáng có. Cha mẹ hãy dành thêm vài phút yêu thương, làn da bé sẽ nói lời cảm ơn bằng nụ cười tròn xoe và những giấc ngủ yên bình.

Kết luận
Hăm tã là vấn đề da liễu phổ biến nhất ở trẻ sơ sinh nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh và kiểm soát được nếu cha mẹ tinh ý. Hãy ghi nhớ: phát hiện sớm, chăm sóc kịp thời, tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ. Hy vọng chia sẻ từ tôi – Bác sĩ Bích Trang BMT – đã cung cấp cho ba mẹ “cẩm nang bỏ túi” hữu ích. Chúc bé yêu luôn khoẻ mạnh, rạng rỡ trong từng khoảnh khắc trưởng thành!