Em bé đẻ ngược có nguy hiểm không? Chia sẻ từ Bác sĩ Bích Trang BMT – Chuyên gia chăm sóc sức khỏe Mẹ và Bé

Một trong những vấn đề thường được nhiều thai phụ quan tâm là tình trạng ngôi thai ngược (hay còn gọi là đẻ ngược). Người mẹ có thể lo lắng về việc sinh đẻ trong tư thế này, sợ những rủi ro cho bé và chính bản thân mình. Vậy thực sự, “Em bé đẻ ngược có nguy hiểm không?” và người mẹ cần làm gì để bảo đảm một thai kỳ an toàn, khỏe mạnh?

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cụ thể về ngôi thai ngược, những nguy cơ, cách xử lý, cũng như các khuyến cáo quan trọng từ Bác sĩ Bích Trang BMT – chuyên gia chăm sóc sức khỏe Mẹ và Bé.

I. Tìm hiểu về ngôi thai ngược
Ngôi thai ngược hay ngôi mông (breech delivery) là tình trạng em bé không đưa đầu xuống phía dưới tử cung như bình thường, mà lại có phần mông, bàn chân hoặc đầu gối nằm sát cổ tử cung. Đầu bé hướng lên trên thay vì quay xuống dưới âm đạo. Theo các thống kê y khoa, ngôi thai ngược không phải trường hợp hiếm gặp. Tuy nhiên, đây vẫn được coi là một loại ngôi thai bất thường, đòi hỏi người mẹ phải được theo dõi và tư vấn sát sao, đặc biệt ở giai đoạn cuối thai kỳ.

Bên cạnh định nghĩa cơ bản, ngôi thai ngược được phân ra nhiều dạng:

• Ngôi mông hoàn toàn: Cả hai chân đều gập, đầu gối co lên sát bụng.
• Ngôi mông không hoàn toàn: Chân bé có thể duỗi ra hoặc chỉ có một chân co.
• Ngôi bàn chân: Một hoặc cả hai bàn chân hướng xuống dưới, thậm chí bé có thể “đi ra” trước khi đầu xuất hiện.

Trong bất kỳ dạng ngôi mông nào, tiềm ẩn những nguy cơ cần được bác sĩ sản khoa theo dõi và tư vấn phương án sinh phù hợp.

II. Những nguy cơ tiềm ẩn cho bé
1. Nguy cơ gãy xương tay, chân
Khi thai nhi nằm ở ngôi mông, phần mông hoặc chân ra trước rồi mới đến đầu. Trong quá trình bé cố gắng “chui” qua ống sinh, nếu lực cản và lực đẩy không được hỗ trợ y tế đúng cách, các chi của bé rất dễ chịu áp lực lớn, dẫn đến trật khớp, gãy xương, thậm chí biến dạng tạm thời.

2. Ngạt thở và vấn đề về dây rốn
Trong thai kỳ bình thường, đầu thai nhi ra trước để bọc lót phần thân người còn lại. Khi đẻ ngược, nếu đầu bé ra sau cùng, có nguy cơ bị kẹt lại. Lúc này dây rốn dễ bị chèn ép hoặc sa ra ngoài, khiến cho bé bị thiếu ôxy. Hậu quả có thể dẫn đến suy hô hấp, tổn thương não hoặc nguy hiểm hơn nữa nếu không kịp xử trí.

3. Xuất huyết nội sọ
Một số trường hợp lực ép lên đầu bé khi bị kẹt hoặc kéo có thể gây chảy máu bên trong não. Dù tỷ lệ này không lớn khi đội ngũ y tế xử trí khéo léo, song đây vẫn là biến chứng nghiêm trọng cần theo dõi.

4. Tổn thương thần kinh
Bên cạnh nguy cơ ngạt, đẻ ngược còn dẫn đến các chấn thương vùng cổ, cột sống, đám rối thần kinh cánh tay (hay còn gọi là Erb’s palsy). Nguyên nhân là do đầu và cổ bé bị kéo lệch, chịu lực tăng đột ngột trong quá trình sinh.

III. Nguy cơ tiềm ẩn cho người mẹ
1. Vỡ ối sớm và chuyển dạ khó khăn
Khi em bé không quay đầu, màng ối có thể vỡ sớm do sức ép ở phần mông hoặc chân đặt tại cổ tử cung không kín khít như đầu. Tình trạng vỡ ối sớm làm tăng nguy cơ chuyển dạ kéo dài, dễ gây mệt mỏi và mất sức ở người mẹ.

2. Chảy máu, nhiễm trùng
Sinh đẻ ngôi thai ngược có thể khiến mẹ gặp phải chấn thương vùng sinh dục, rách âm đạo, rách cổ tử cung cao hơn so với ngôi thuận. Nếu quá trình xử trí không tốt, tình trạng nhiễm trùng và chảy máu có thể xảy ra, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe sản phụ sau sinh.

3. Biến chứng hậu sản sau mổ lấy thai
Trên thực tế, tỷ lệ mổ lấy thai trong trường hợp ngôi ngược cao hơn so với ngôi thuận. Dẫu sinh mổ được coi là phương án an toàn hơn cho bé khi ngôi thai bất thường, nhưng điều này cũng đòi hỏi người mẹ phải đương đầu với các nguy cơ của phẫu thuật: nhiễm trùng vết mổ, bế sản dịch, biến chứng gây mê, sau đó là thời gian hồi phục kéo dài hơn.

IV. Các yếu tố làm tăng nguy cơ ngôi thai ngược

• Đa thai: Khi mang nhiều thai, không gian tử cung chật hẹp, thai nhi khó xoay hướng đầu dễ dàng.
• Bất thường về cấu trúc tử cung: Vách ngăn tử cung, tử cung hai sừng hoặc có sẹo mổ cũ.
• Đa ối hoặc thiếu ối: Lượng nước ối quá nhiều hoặc quá ít đều ảnh hưởng đến khả năng cử động và xoay đầu của thai nhi.
• Nhau thai bám thấp (nhau tiền đạo): Vị trí nhau ảnh hưởng đến chiều xoay của bé.
• Dị tật thai nhi: Khối u bẩm sinh hoặc bất thường hệ xương khớp khiến bé khó xoay trở.

V. Phương án xử lý khi phát hiện ngôi thai ngược
1. Theo dõi chặt chẽ trong thai kỳ
Khi siêu âm phát hiện em bé bụng dưới, đầu trên, bác sĩ thường chỉ định mẹ theo dõi sát sao trong giai đoạn cuối thai kỳ. Ở tuần 28-32, bé vẫn có khả năng xoay đầu. Tuy nhiên, sau tuần 36, tỷ lệ bé tự xoay thành ngôi thuận sẽ giảm dần. Lúc này, mẹ cần tuân thủ lịch khám, siêu âm, theo dõi lượng nước ối để bác sĩ đánh giá ngôi thai kịp thời.

2. Tham khảo ý kiến chuyên gia
Quan trọng nhất, người mẹ nên có buổi tư vấn chuyên sâu với bác sĩ sản khoa để xác định khả năng đẻ thường hay phải chỉ định mổ lấy thai. Cần nhớ rằng, không phải mọi trường hợp đẻ ngược đều được khuyến khích sinh thường, vì những nguy cơ kẹt đầu thai, tổn thương dây rốn, ngạt thở… có thể đe dọa tính mạng của bé.

3. Cân nhắc thủ thuật xoay ngôi thai (External Cephalic Version - ECV)
Trong một số tình huống nhất định, bác sĩ có thể áp dụng ECV – một nỗ lực xoay bên ngoài bụng mẹ, nhằm đưa đầu bé xuống dưới. Thủ thuật này thường thực hiện trước tuần 37 và có tỷ lệ thành công khá cao. Tuy nhiên, ECV đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ qua siêu âm và kinh nghiệm của bác sĩ. Không phải ai cũng đủ điều kiện áp dụng ECV, nhất là khi có sẹo mổ cũ, đa ối hay nhau bám mặt trước.

4. Sinh mổ chủ động
Sinh mổ là biện pháp phổ biến nhằm giảm tối đa rủi ro cho cả mẹ và bé trong ngôi thai ngược, đặc biệt khi phát hiện các dấu hiệu nguy hiểm như suy thai, thai to, nước ối ít, hoặc mẹ có tiền sử mổ bắt con. Dẫu sinh mổ kéo theo nhiều nguy cơ và thời gian hồi phục lâu hơn, đây vẫn được đánh giá là lựa chọn an toàn hơn nếu bé không thể quay đầu xuống dưới.

VI. Khuyến cáo từ Bác sĩ Bích Trang BMT – Chuyên gia chăm sóc sức khỏe Mẹ và Bé
Qua nhiều năm kinh nghiệm tư vấn và hỗ trợ thai phụ, Bác sĩ Bích Trang BMT khuyên:

• Không nên quá lo lắng: Tâm lý căng thẳng có thể gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe thai phụ và em bé. Mẹ cần giữ tâm trạng ổn định, tinh thần thư thái và lắng nghe tư vấn y khoa.
• Tuân thủ chỉ định: Không nên tự ý áp dụng các biện pháp xoay ngôi thai, đắp lá thuốc hay tập những động tác nguy hiểm tại nhà mà không có ý kiến của chuyên gia.
• Chuẩn bị kiến thức: Nắm vững thông tin về khả năng sinh thường hoặc sinh mổ, từ đó không bị hoang mang khi đối diện với quyết định bệnh viện đưa ra trong lúc vượt cạn.
• Theo dõi chuyển dạ: Nếu có các dấu hiệu bất thường như đau quặn bụng dữ dội, ra máu, rỉ ối..., mẹ nên đi khám ngay.

VII. Giải đáp “Em bé đẻ ngược có nguy hiểm không?”
Đây là một trong những câu hỏi quan trọng mà nhiều thai phụ đặt ra. Thực tế, “Em bé đẻ ngược có nguy hiểm không?” phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: thời gian phát hiện ngôi thai ngược, mức độ chăm sóc tiền sản, kinh nghiệm của đội ngũ y tế, cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể của mẹ và bé.
Nếu phát hiện sớm và có phương án xử trí kịp thời, bé vẫn có khả năng được sinh ra an toàn. Ngược lại, nếu tình trạng ngôi mông phát hiện muộn, hoặc ekip không thể can thiệp hiệu quả, rủi ro sẽ lớn.

VIII. Tổng hợp lời khuyên bảo đảm an toàn
1. Kiểm tra thai định kỳ
Việc khám thai và siêu âm đều đặn là cách tốt nhất để bác sĩ phát hiện sớm bất kỳ vấn đề bất thường nào trong thai kỳ, không chỉ riêng ngôi thai ngược. Mẹ bầu nên tuân thủ lịch khám, nhất là giai đoạn ba tháng cuối thai kỳ.

2. Thực hiện chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi hợp lý
Một cơ thể khỏe mạnh, đủ chất, ít căng thẳng cũng góp phần tích cực giúp bé có điều kiện xoay đầu xuống dễ dàng hơn. Mẹ nên duy trì chế độ ăn giàu tinh bột, đạm, vitamin, khoáng chất, đồng thời bố trí thời gian nghỉ ngơi, vận động nhẹ nhàng như yoga bầu.

3. Sẵn sàng các kiến thức sinh mổ
Trong trường hợp cần can thiệp mổ lấy thai, mẹ bầu nên sớm tìm hiểu về quá trình mổ, phương pháp gây tê hay gây mê, thời gian phục hồi và cách chăm sóc sau mổ. Hiểu rõ các bước, chuẩn bị tâm lý đầy đủ sẽ giúp mẹ vượt qua ca mổ và giai đoạn hậu sản một cách nhẹ nhàng hơn.

4. Đừng bỏ qua dấu hiệu chuyển dạ bất thường
Cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu như: nước ối có màu xanh sẫm, ra máu tươi, đau bụng từng cơn dữ dội, thai máy ngưng đột ngột… Mọi dấu hiệu khác lạ trong quá trình thai kỳ hay chuẩn bị sinh đều đòi hỏi mẹ bầu liên hệ với bác sĩ ngay.

IX. Trường hợp đặc biệt: bé vẫn xoay đầu phút cuối
Có những trường hợp đặc biệt, đến phút cuối, dù luôn được khẳng định ngôi mông, bé bất ngờ “tự xoay” thành ngôi thuận ngay trước thềm chuyển dạ. Tỷ lệ này dù không quá cao nhưng cũng cho thấy khả năng xoay chuyển của thai nhi còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Dù vậy, mẹ không nên chủ quan hoặc kỳ vọng thái quá, mà cần giữ liên lạc với bác sĩ đến giờ phút cuối.

X. Lời kết
“Em bé đẻ ngược có nguy hiểm không?” là câu hỏi phản ánh sự lo lắng thường trực của rất nhiều thai phụ. Thực tế cho thấy, ngôi thai ngược luôn tiềm ẩn rủi ro cho cả mẹ và bé, đặc biệt khi sinh thường. Tuy vậy, nếu được chẩn đoán sớm, theo dõi liên tục và áp dụng phương pháp sinh đẻ phù hợp, các rủi ro này có thể được giảm thiểu một cách đáng kể.
Chính vì thế, hãy luôn khám thai định kỳ, lắng nghe tư vấn từ đội ngũ y tế chuyên môn, bao gồm chia sẻ cụ thể từ những chuyên gia chăm sóc sức khỏe Mẹ và Bé giàu kinh nghiệm như Bác sĩ Bích Trang BMT. Chuẩn bị cho mình đầy đủ kiến thức về sinh mổ lẫn sinh thường, duy trì một chế độ sống lành mạnh, cũng như theo dõi sát sao những dấu hiệu thai kỳ là cách tốt nhất để có một hành trình vượt cạn an toàn.
Trên tất cả, mỗi thai kỳ là một câu chuyện riêng biệt. Dù bé có xoay mông, xoay đầu, hay bất kỳ ngôi thai nào, chỉ cần bạn có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và được hỗ trợ bởi đội ngũ y khoa uy tín, bạn vẫn có thể đón em bé chào đời một cách khỏe mạnh, an toàn. Hãy tin tưởng vào quá trình và đừng quên liên hệ ngay với bác sĩ khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.