Phụ nữ mới sinh có nên phơi nắng không? Góc tư vấn từ Bs Bích Trang BMT

Khoảng thời gian sau sinh (postpartum) được ví như một “cột mốc chuyển tiếp” vô cùng quan trọng: cơ thể người mẹ vừa trải qua quá trình mang thai – sinh nở đòi hỏi nhiều biến đổi sinh lý lớn, đồng thời phải nhanh chóng thích nghi để chăm sóc em bé sơ sinh. Bên cạnh ăn uống, nghỉ ngơi, tập luyện, rất nhiều bà mẹ quan tâm tới câu hỏi “phụ nữ mới sinh có nên phơi nắng không?”.

Trong bài viết này, Bs Bích Trang BMT – Chuyên gia chăm sóc Sức khỏe Mẹ & Bé tại Buôn Ma Thuột, cùng chúng tôi phân tích lợi – hại và chia sẻ hướng dẫn thực hành an toàn.

1. Lợi ích tiềm tàng của việc phơi nắng đối với mẹ sau sinh
1.1. Tổng hợp vitamin D tự nhiên

• Ánh nắng mặt trời, đặc biệt là tia UVB vào buổi sáng sớm, kích hoạt phản ứng sinh học trên da giúp cơ thể tổng hợp vitamin D3. Đây là vi chất thiết yếu tham gia vào chuyển hóa canxi, phốt pho, góp phần:
• Tăng mật độ khoáng xương, giảm nguy cơ loãng xương sớm ở mẹ;
• Hỗ trợ răng và hệ xương dài của trẻ sơ sinh qua sữa mẹ;
• Điều hòa miễn dịch, giúp cả mẹ và bé hạn chế viêm nhiễm đường hô hấp, da liễu.
• Dữ liệu dịch tễ cho thấy tới 40–60 % phụ nữ Việt Nam mang thai và hậu sản thiếu hụt vitamin D. Phơi nắng đúng cách là giải pháp đơn giản, gần như miễn phí để khắc phục tình trạng này.

1.2. Cải thiện trạng thái tinh thần
Serotonin – “hormone hạnh phúc” – được cơ thể tiết ra nhiều hơn khi tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên. Nhờ đó, việc ra ngoài trời buổi sớm giúp mẹ giảm mệt mỏi, ngủ ngon hơn ban đêm, hạn chế nguy cơ “baby blues” và trầm cảm sau sinh.

1.3. Ổn định đồng hồ sinh học
Ánh sáng tự nhiên là yếu tố hiệu chỉnh nhịp sinh học (circadian rhythm). Khi mẹ điều chỉnh lịch sinh hoạt sớm – tối rõ ràng, bé bú ngủ theo lịch cũng dễ dàng hơn.

2. Rủi ro tiềm ẩn nếu phơi nắng sai cách
2.1. Da nhạy cảm, dễ sạm và nám
Biến đổi nội tiết (oestrogen, progesterone) giai đoạn thai kỳ – hậu sản làm sắc tố melanin tăng hoạt, khiến da mẹ nhạy cảm với UV hơn người bình thường. Nếu phơi nắng giờ nắng gắt, mẹ dễ bị bỏng nắng, lão hóa da sớm, xuất hiện nám, tàn nhang (melasma).

2.2. Nguy cơ mất nước, giảm sữa
Nhiệt độ môi trường cao khiến mồ hôi tiết nhiều; nếu mẹ không bù đủ nước – điện giải, lượng sữa có thể giảm tạm thời, cơ thể mệt mỏi, chóng mặt.

2.3. Tổn thương mắt và hệ miễn dịch
Tia UVA, UVB cường độ mạnh gây hại võng mạc, đục thủy tinh thể; tăng nguy cơ ung thư da về lâu dài. Mặt khác, phơi nắng quá mức phá vỡ folate – vi chất quan trọng cho tái tạo tế bào và hồi phục hậu sản.

3. Nguyên tắc “vàng” khi phơi nắng – lời khuyên từ Bs Bích Trang BMT
Thực hành đúng cách giúp mẹ tận dụng trọn vẹn lợi ích mà giảm thiểu rủi ro:
3.1. Thời điểm

• Phơi nắng buổi sáng trước 9 h, lý tưởng 6 h30–8 h30. Khi đó, tỷ lệ tia UVB/UV ở mức an toàn (<3 theo thang UV Index).
• Chiều muộn sau 16 h30 cũng khả thi, song hiệu quả tổng hợp vitamin D kém hơn.
• Tránh tuyệt đối khung giờ 10 h–16 h khi chỉ số UV cao.

3.2. Thời lượng

• Bắt đầu 5–7 phút/lần trong tuần đầu; tăng dần nhưng không vượt 15 phút/lần, 3–4 buổi/tuần.
• Da sáng màu cần thời gian lâu hơn để đạt mức vitamin D tương đương da sẫm màu, tuy nhiên không nên kéo dài quá 20 phút liên tục.

3.3. Vị trí và tư thế

• Chọn ban công, sân vườn thoáng khí hoặc cạnh cửa sổ mở (tránh kính).
• Ưu tiên tư thế ngồi thư giãn, dang tay, vén áo tay/ống quần để vùng cẳng tay, cẳng chân tiếp xúc nắng – đây là nơi ít nhạy cảm nhưng diện tích đủ lớn.
• Không nằm trực tiếp trên nền xi măng nóng; có thể trải chiếu, ghế dài.

3.4. Bảo vệ vùng nhạy cảm

• Thoa kem chống nắng khoáng (zinc oxide hoặc titanium dioxide) SPF ≥30 cho mặt, cổ, mu bàn tay – dù sáng sớm tia UVB còn thấp, tia UVA gây lão hóa có mặt quanh năm.
• Đội mũ rộng vành, đeo kính râm UV400.
• Che kín vết mổ (mổ lấy thai) hoặc vết rạch tầng sinh môn để tránh thâm sẹo.

3.5. Dưỡng ẩm – bù nước

• Uống 300–500 ml nước/ly sữa ấm trước hoặc ngay sau phơi nắng.
• Lau khô mồ hôi, thoa kem dưỡng ẩm dịu nhẹ chứa ceramide/HA.

4. Hướng dẫn từng bước (Check-list)

• Bước 1: Kiểm tra dự báo chỉ số UV địa phương (ứng dụng điện thoại). Nếu UV Index >6, hoãn phơi nắng.
• Bước 2: Làm sạch da nhẹ nhàng, không dùng sản phẩm tẩy tế bào chết trước 24 h.
• Bước 3: Thoa kem chống nắng cho vùng cần bảo vệ, chuẩn bị mũ nón, nước uống.
• Bước 4: Ra ngoài vị trí đã chọn, khởi động nhẹ các khớp để tăng tuần hoàn.
• Bước 5: Phơi nắng đúng thời lượng; có thể kết hợp hít thở sâu, thực hiện Kegel.
• Bước 6: Sau khi kết thúc, vào chỗ râm, lau mồ hôi, uống nước và nghỉ 5-10 phút trước khi cho bé bú.

5. Khi nào cần thận trọng hoặc ngừng phơi nắng?

• Mẹ mắc bệnh da liễu cấp tính: chàm, vảy nến bùng phát.
• Tiền sử ung thư da, đang uống thuốc làm tăng nhạy cảm ánh sáng (kháng sinh nhóm tetracycline, retinoid, thuốc lợi tiểu thiazide…).
• Da xuất hiện đỏ, rát, phồng rộp sau mỗi lần ra nắng.
• Huyết áp giảm, hoa mắt, chóng mặt.
• Trong các trường hợp này, cần dừng ngay, che chắn kỹ và tham khảo ý kiến bác sĩ.

6. Những câu hỏi thường gặp
6.1. Phụ nữ mới sinh có nên phơi nắng qua cửa kính?

Không. Kính thông thường chặn hầu hết tia UVB, chỉ truyền UVA, do đó hiệu quả tổng hợp vitamin D gần như bằng 0 nhưng vẫn tiềm ẩn lão hóa da.

6.2. Có cần bôi kem chống nắng khi chỉ phơi 10 phút buổi sáng?

Bs Bích Trang BMT khuyến cáo “có”. Kem chống nắng phổ rộng giúp tránh tích lũy tổn hại DNA da suốt nhiều năm. Nên lựa chọn dạng physical, ít chất hấp thụ vào máu, an toàn cho mẹ cho con bú.

6.3. Phơi nắng đủ rồi có cần uống bổ sung vitamin D?

Lượng vitamin D tạo ra phụ thuộc cường độ nắng, diện tích da, sắc tố và thói quen che chắn. Nếu xét nghiệm 25(OH)D vẫn ở ngưỡng <30 ng/mL, bác sĩ sẽ chỉ định bổ sung đường uống (800–1200 IU/ngày). Phơi nắng không phải lúc nào cũng thay thế được viên uống.

7. Giải pháp bổ trợ tích cực

• Chế độ ăn: cá hồi, cá thu, trứng, sữa tăng cường vitamin D, nấm phơi nắng.
• Tập luyện nhẹ trong nhà (yoga, pilates) vào ngày mưa, vẫn duy trì trao đổi chất.
• Thiết lập “góc ánh sáng” trong nhà: mở rèm lớn, tận dụng ánh sáng tự nhiên buổi sớm để đọc sách, cho bé tắm nắng gián tiếp.

8. Tóm tắt – Kết luận
Phụ nữ mới sinh có nên phơi nắng không? Câu trả lời là “có”, nhưng phải đáp ứng ba điều kiện: đúng thời điểm – đúng thời lượng – đúng biện pháp bảo vệ. Dưới sự hướng dẫn của chuyên gia như Bs Bích Trang BMT, việc tắm nắng sáng không chỉ hỗ trợ tổng hợp vitamin D cho xương chắc khỏe, tăng cường miễn dịch, cải thiện tâm trạng, mà còn là khoảnh khắc thư giãn hiếm hoi để mẹ tái nạp năng lượng. Để an toàn, mẹ cần tránh nắng gắt, che chắn những vùng da nhạy cảm, thoa kem chống nắng, uống đủ nước và lắng nghe tín hiệu cơ thể. Hãy biến ánh nắng sớm thành liều “vitamin thiên nhiên” hữu ích trên hành trình hồi phục và nuôi con khỏe mạnh.