Trứng được thụ tinh ở đâu? Chia sẻ từ Bs Bích Trang BMT về hành trình gặp gỡ kỳ diệu giữa trứng và tinh trùng

Trong mỗi hành trình làm mẹ, khoảnh khắc trứng và tinh trùng gặp nhau luôn được ví như một phép màu mở ra sự sống mới. Tuy nhiên, không ít chị em vẫn mơ hồ về nơi chính xác diễn ra cuộc gặp gỡ ấy, các yếu tố quyết định thành công của quá trình thụ tinh cũng như tầm quan trọng của việc bảo vệ sức khỏe sinh sản. Là bác sĩ chuyên chăm sóc Mẹ và Bé, tôi – Bích Trang BMT – sẽ đưa bạn đi sâu vào “địa điểm bí mật” này cùng hàng loạt thông tin thiết thực để bạn thêm chủ động trong hành trình làm mẹ.

1. Hệ thống sinh sản nữ: Bản đồ định vị trứng

Để hiểu “điểm hẹn” của trứng và tinh trùng, bạn cần nắm khái quát cấu trúc hệ sinh sản nữ:

• Buồng trứng (ovary): Nơi nuôi dưỡng và phóng thích trứng mỗi chu kỳ.
• Ống dẫn trứng (fallopian tube): Gồm 4 đoạn liên tiếp từ ngoài vào trong: phễu (fimbriae), phễu loa, ampulla và eo. Ống dẫn trứng dài trung bình 10–12 cm, có lòng ống hẹp nhưng niêm mạc nhiều lông chuyển, giúp dẫn trứng về tử cung.
• Tử cung (uterus): Khoang rỗng với lớp niêm mạc dày, là “ngôi nhà” cho phôi làm tổ và phát triển thành thai.
• Cổ tử cung và âm đạo: Con đường tinh trùng vượt qua để gặp trứng.

2. Cơ chế rụng trứng: Khi trứng sẵn sàng “xuất ngoại”
Mỗi tháng, dưới tác động LH surge, một nang trứng chín vỡ ra, phóng thích noãn. Tua fimbriae ở đầu ống dẫn trứng vẫy nhẹ đón lấy trứng rồi “đưa” vào đoạn ampulla – khúc cong rộng nhất nằm gần buồng trứng. Lúc này, trứng chỉ sống tối đa 12–24 giờ; do đó, thời gian gặp tinh trùng cần khớp gần như hoàn hảo.

3. Tinh trùng: Hành trình marathon 15–20 cm
Khi nam giới xuất tinh, hàng trăm triệu tinh trùng “đổ bộ” vào âm đạo. Phần lớn bị axit âm đạo tiêu diệt; số còn lại phải bơi xuyên chất nhầy cổ tử cung, vượt tử cung, rồi vào ống dẫn trứng. Để đủ “thể lực” phá vỡ vùng pellucida của trứng, tinh trùng cần trải qua “capacitation” – giai đoạn biến đổi màng ngoài, thường mất 5–7 giờ trong đường sinh dục nữ. Hiệu ứng hóa hướng động do progesterone tiết từ tế bào bao quanh trứng dẫn lối tinh trùng đến ampulla.

4. Sự kiện thụ tinh: Khoảnh khắc duy nhất ở ampulla
Khoảng 200 tinh trùng đến được trứng, nhưng nhờ phản ứng màng, chỉ duy nhất một “chú” chui lọt vào. Ngay khi đầu tinh trùng tiếp xúc màng noãn, các hạt cực giảm tạo “hàng rào” ngăn tinh trùng khác xâm nhập, đảm bảo bộ nhiễm sắc thể kép 46. Tại đây, trứng hoàn tất quá trình giảm phân II, tạo tiền nhân nữ; tinh trùng hình thành tiền nhân nam. Hai tiền nhân hợp nhất, hình thành hợp tử (zygote) chứa toàn bộ vật chất di truyền của thai.
Câu hỏi “Trứng được thụ tinh ở đâu?” được trả lời rõ ràng: ở đoạn ampulla của ống dẫn trứng, không phải trong tử cung như nhiều người vẫn lầm tưởng.

5. Di chuyển hợp tử: Từ ống dẫn trứng tới tử cung
Sau khi thụ tinh, hợp tử bắt đầu phân chia: 2, 4, 8… tế bào (gọi là phôi dâu), tiến dần về tử cung trong 5–7 ngày nhờ nhu động lông chuyển và cơ trơn ống. Đến khoang tử cung, phôi nang (blastocyst) gồm khoảng 120 tế bào sẽ tìm “bãi đáp” – vùng niêm mạc dày, giàu mạch máu. Quá trình làm tổ mất thêm 7–10 ngày, khi phôi bám chặt, sản sinh hCG – hormone báo hiệu “mẹ đã có thai”.

6. Tại sao ống dẫn trứng khỏe mạnh quyết định khả năng thụ thai?

• Tắc đoạn ampulla cản trở trứng – tinh trùng gặp nhau, gây vô sinh.
• Viêm nhiễm (salpingitis) làm xơ hóa lông chuyển, hợp tử khó di chuyển, dễ gây thai ngoài tử cung.
• Sẹo dính sau phẫu thuật vùng chậu, lạc nội mạc trong ống ảnh hưởng khả năng dẫn trứng.

Kiểm tra HSG (chụp tử cung – vòi trứng cản quang), soi buồng trứng, hoặc nội soi ổ bụng giúp đánh giá thông thương ống dẫn trứng. Với chị em từng mắc bệnh lây qua đường tình dục, viêm vùng chậu, việc tầm soát càng quan trọng.

7. Khi ống dẫn trứng “đình công”: Giải pháp IVF
Nếu cả hai ống dẫn trứng đều tắc hoặc tổn thương nặng, khả năng thụ thai tự nhiên gần như bằng 0. Khi đó, thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) ra đời: trứng được chọc hút khỏi buồng trứng, đem kết hợp tinh trùng trong phòng lab, tạo phôi, sau đó chuyển thẳng vào buồng tử cung. Tỷ lệ thành công hiện đạt 40–60 % tùy tuổi người mẹ, chất lượng phôi và niêm mạc tử cung.

8. Dấu hiệu rối loạn thụ tinh cần đi khám

• Vô sinh hiếm muộn trên 1 năm quan hệ đều, không dùng biện pháp tránh thai.
• Đau vùng chậu mạn tính, khí hư vàng xanh, có mùi: nghi viêm vòi trứng.
• Rối loạn kinh nguyệt, kinh ít hoặc vô kinh.
• Thai ngoài tử cung trước đó.

9. Chăm sóc ống dẫn trứng và tăng cơ hội thụ thai

• Khám phụ khoa định kỳ 6 tháng/lần, sàng lọc Chlamydia, lậu… để điều trị sớm.
• Quan hệ an toàn, sử dụng bao cao su nếu chưa muốn có con, tránh bệnh lây truyền.
• Duy trì cân nặng lý tưởng; béo phì làm rối loạn nội tiết, ảnh hưởng rụng trứng.
• Bổ sung acid folic ít nhất 3 tháng trước mang thai; vi chất này giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh.
• Hạn chế stress, ngủ đủ 7–8 giờ; căng thẳng làm giảm chất lượng tinh – trứng.
• Tránh hút thuốc, rượu bia; độc chất khiến lông chuyển ống dẫn trứng kém hoạt động.

10. Giải đáp thắc mắc thường gặp

• Câu hỏi 1: Sau bao lâu quan hệ thì biết đã thụ tinh?
• Từ lúc rụng trứng đến khi phôi làm tổ mất khoảng 12–14 ngày. Que thử thai nhanh có thể phát hiện hCG trong nước tiểu sớm nhất ngày thứ 10 sau rụng trứng, song nên thử lúc trễ kinh 1–3 ngày để độ chính xác cao hơn.
• Câu hỏi 2: Tinh trùng “chờ” trứng được bao lâu?
• Tinh trùng khỏe mạnh có thể sống 3–5 ngày trong tử cung – ống dẫn trứng. Do vậy, quan hệ trước rụng trứng 2–3 ngày vẫn có cơ hội thụ thai cao.
• Câu hỏi 3: Sử dụng que thử rụng trứng có giúp tăng khả năng có thai?
• Có. Que thử LH giúp xác định thời điểm rụng trứng dự kiến trong 24–36 giờ, nhờ đó vợ chồng có thể quan hệ vào “cửa sổ màu mỡ”.

11. Thông điệp từ Bs Bích Trang BMT
Quá trình mang thai bắt đầu từ một “cuộc hẹn” nhỏ bé nhưng kỳ diệu. Khi hiểu rõ ống dẫn trứng là “sân khấu chính”, bạn sẽ chú trọng hơn việc giữ gìn, tầm soát sớm và xử lý kịp thời các vấn đề liên quan bộ phận này. Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh, bổ sung vi chất, chăm sóc sức khỏe tâm lý và xây dựng kế hoạch thai kỳ khoa học đều góp phần nâng cao khả năng thụ thai, giảm biến chứng.
Trở lại với câu hỏi thứ hai, “Trứng được thụ tinh ở đâu?” – thêm một lần nữa xin khẳng định: ngay tại đoạn ampulla của ống dẫn trứng. Hiểu và ghi nhớ điều này sẽ giúp bạn định hướng chính xác mọi biện pháp chăm sóc, thăm khám và lựa chọn phương pháp hỗ trợ sinh sản khi cần thiết.

Kết luận
Kiến thức về vị trí thụ tinh không chỉ đơn thuần là bài học sinh học; đó còn là nền tảng cho sức khỏe sinh sản và hạnh phúc gia đình. Hãy trang bị cho mình tri thức đúng đắn, lắng nghe cơ thể, thăm khám định kỳ, đồng thời chia sẻ thông tin hữu ích này đến người thân – để hành trình đón con yêu luôn trọn vẹn tiếng cười. Chúc các bạn mạnh khỏe và sớm thực hiện được ước mơ làm mẹ!