Phân của bé sơ sinh như thế nào là bình thường?

Một trong những thắc mắc thường trực của các bậc cha mẹ trẻ, đặc biệt là những người lần đầu đón con chào đời, chính là câu hỏi: Phân của bé sơ sinh như thế nào là bình thường? Quan sát tã lót không chỉ giúp ba mẹ biết bé đã ăn đủ hay chưa, mà còn là “cửa sổ” phản ánh tình trạng tiêu hoá, chuyển hoá và đôi khi là sức khỏe toàn thân của trẻ.

Trong bài viết dưới đây, Bs Bích Trang BMT – người có hơn 10 năm đồng hành cùng các gia đình nuôi con nhỏ – sẽ chia sẻ kiến thức thực tế, ví dụ sinh động và những khuyến nghị khoa học để cha mẹ tự tin hơn trong hành trình chăm sóc bé.

1. Phân su – “dấu ấn” khởi đầu của hệ tiêu hoá
Ngay sau khi sinh, 24–48 giờ đầu, hầu hết trẻ sẽ đi phân su. Đây là hỗn hợp gồm tế bào bong trên niêm mạc ruột, nước ối, lông tơ thai, dịch tiêu hoá… và mang màu đen hoặc xanh đen, đặc, dính như nhựa đường. Bé đi được phân su chứng tỏ ống tiêu hoá thông suốt, hệ gan – mật bước đầu hoạt động và phản xạ nhu động bình thường.
Lưu ý: nếu sau 48 giờ bé vẫn chưa đi phân su, cha mẹ nên báo ngay cho nhân viên y tế vì có thể liên quan đến tắc ruột bẩm sinh hoặc bệnh Hirschsprung.

2. Giai đoạn chuyển tiếp – thay áo mới cho tã
Từ ngày thứ 3–5, khi sữa non thay bằng sữa trưởng thành (hoặc khi bé chuyển sang bú ngoài), phân bắt đầu chuyển màu nâu xanh rồi vàng. Kết cấu cũng bớt dính, mềm và ẩm hơn. Giai đoạn này, mùi gần như không rõ, lượng phân mỗi lần ít nhưng tần suất có thể 4–10 lần/ngày, đặc biệt ở trẻ bú mẹ hoàn toàn.

3. Phân của trẻ bú mẹ – “mù tạt hạt” lành tính

• Màu sắc: vàng sáng, đôi khi hơi ngả xanh hoặc nâu nhạt, lẫn hạt lợn cợn giống hạt mù tạt.
• Kết cấu: mềm, hơi sệt hoặc lỏng, có thể coi như “súp đặc”.
• Mùi: thoang thoảng chua nhẹ, không hăng.
• Tần suất: trung bình 4–8 lần/ngày trong tháng đầu; sau 6 tuần có bé giảm còn 1–2 ngày/lần, thậm chí 7–10 ngày mới đi nhưng khối lượng lớn, vẫn bình thường nếu phân mềm, bé bú ngoan và tăng cân.

Biến thiên thường gặp:

• Phân xanh sáng, bọt: bé có thể bú nhiều sữa đầu (foremilk) giàu lactose, ít chất béo. Mẹ nên cho bé bú cạn một bên ngực trước khi đổi bên.
• Phân nhầy ít: thường do nuốt nước bọt, không đáng lo nếu bé khỏe.

4. Phân của trẻ uống sữa công thức – “bơ đậu phộng” chuẩn mực

• Màu sắc: vàng sẫm, vàng nâu hoặc nâu nhạt.
• Kết cấu: quánh, đặc tơi, tương tự bơ đậu phộng.
• Mùi: nặng hơn trẻ bú mẹ nhưng không quá hôi.
• Tần suất: 1–3 lần/ngày, lượng phân mỗi lần nhiều hơn.

Nguyên nhân khác biệt chính là thành phần đạm, sắt và chất xơ hoà tan trong sữa công thức so với sữa mẹ.

5. Bảng màu “đèn giao thông” – khi nào an toàn, khi nào phải ghé bác sĩ
Xanh – Vùng an toàn

• Vàng, vàng cam, vàng nâu, nâu nhạt, xanh rêu: phạm vi bình thường.

Vàng cam – Lưu ý

• Xanh lá đậm: có thể bé lạnh bụng, dùng kháng sinh, hay dị ứng đạm sữa; theo dõi thêm.
• Đường vân đỏ nâu nhạt: có thể là sợi máu do nứt hậu môn nhẹ; kiểm tra bác sĩ nếu lặp lại.

Đỏ – Cảnh báo

• Đỏ tươi: xuất huyết tiêu hoá thấp, dị ứng protein sữa bò, lồng ruột.
• Đen sau tuần đầu: chảy máu đường tiêu hoá trên.
• Trắng, xám, phân màu đất sét: tắc mật bẩm sinh.

Trong các tình huống đỏ, đen, trắng, cha mẹ cần đưa bé đi khám ngay lập tức.

6. Đặc, lỏng, nhầy – nhìn kết cấu đoán vấn đề

• Phân rất lỏng, tóe nước liên tục: tiêu chảy; chú ý dấu mất nước (khô môi, thóp lõm, ít tiểu).
• Phân thành viên cứng: táo bón, thường gặp ở trẻ đổi sang sữa công thức, ăn dặm ít chất xơ hay thiếu nước.
• Phân nhầy nhiều, lẫn máu: có thể nhiễm khuẩn ruột hoặc dị ứng; cần thăm khám.

7. Tần suất đi tiêu và cân nặng – điểm then chốt
Bs Bích Trang BMT thường nhấn mạnh: “Không phải số lần đi ngoài quyết định sức khoẻ, mà là bé có bú/ăn tốt, ngủ ngoan và tăng cân đều hay không.” Trong thực hành, miễn bé tăng tối thiểu 20–30 g/ngày trong 3 tháng đầu, đi tiêu mềm, không gồng khóc, hầu như không phải lo lắng.

8. Những yếu tố ảnh hưởng đến màu và mùi phân

• Chế độ ăn của mẹ: ăn nhiều rau xanh, thực phẩm màu (củ dền, bí đỏ) có thể làm phân bé đổi sắc.
• Thuốc: sắt uống của mẹ khiến phân bé sẫm; kháng sinh của bé gây tiêu chảy nhẹ.
• Probiotic: phân thường vàng sáng, hơi chua.
• Dị ứng: đạm bò, đậu nành, trứng trong sữa mẹ – phân nhầy, lẫn máu.

9. Mẹo ghi chép “nhật ký tã”

• Trong 6 tuần đầu, khuyến khích cha mẹ ghi lại giờ bú, số tã ướt và tã bẩn, màu – kết cấu – mùi.
• Dùng ứng dụng hoặc sổ tay; dữ liệu này rất hữu ích khi thăm khám định kỳ.
• Không so sánh bé mình với bé khác; mỗi trẻ có “lịch sinh học” riêng.

10. Khi nào cần đưa bé tới cơ sở y tế?

• Phân máu đỏ tươi hoặc đen sau tuần đầu.
• Đi ngoài lỏng >8 lần/ngày kèm sốt, bỏ bú.
• Táo bón >5 ngày, phân cứng, bé đau rát, chướng bụng.
• Phân trắng/nhạt màu đất sét, nước tiểu sậm, vàng da.
• Bé sinh non, nhẹ cân có bất kỳ thay đổi bất thường nào.

Bs Bích Trang BMT khuyến cáo: “Đừng trì hoãn nếu linh cảm của ba mẹ mách bảo có điều gì đó không ổn.”

11. Câu hỏi thường gặp

• Hỏi: Bé 2 tháng bú mẹ, 5 ngày mới đi tiêu nhưng phân vàng, mềm – có bình thường?
• Đáp: Hoàn toàn bình thường. Nhiều bé hấp thu hầu hết dưỡng chất trong sữa mẹ, ít cặn thải.
• Hỏi: Phân bé xanh rêu, hơi bọt?
• Đáp: Có thể con bú chớp nhoáng, nhận nhiều sữa đầu. Mẹ cho con bú lâu hơn một bên ngực, đảm bảo dòng sữa cuối giàu chất béo.
• Hỏi: Tôi đổi sữa công thức, phân con sẫm và mùi hăng?
• Đáp: Sữa mới giàu sắt hơn hoặc khác thành phần đạm; nếu bé thích nghi tốt, tăng cân, không cần đổi lại.
   

12. Lời khuyên dinh dưỡng và chăm sóc hỗ trợ

• Với bé bú mẹ: mẹ uống đủ 2–2,5 lít nước, ăn đa dạng, bổ sung DHA, canxi, men vi sinh tự nhiên.
• Với bé bú sữa công thức: pha đúng hướng dẫn, không đặc quá, không thay sữa liên tục.
• Massage bụng chữ I–L–U hằng ngày, cho bé “tummy time” để kích thích nhu động.
• Khi ăn dặm: bắt đầu với rau củ nghiền mịn, không thêm đường muối; tăng từ loãng đến đặc, từ ít đến nhiều.

Kết luận
Câu hỏi “Phân của bé sơ sinh như thế nào là bình thường?” tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng lại mở ra cả bức tranh toàn diện về sức khoẻ hệ tiêu hoá, chuyển hoá và thói quen sinh hoạt của con. Ba mẹ càng hiểu rõ những biến đổi sinh lý – từ phân su đen đặc, tới “mù tạt vàng” của trẻ bú mẹ hay “bơ đậu phộng” ở trẻ uống sữa công thức – càng yên tâm nuôi con và sớm phát hiện dấu hiệu cảnh báo. Hãy nhớ: mỗi chiếc tã là một “báo cáo sức khỏe” thu nhỏ; chỉ cần vài giây quan sát, cha mẹ đã trao tặng cho bé cơ hội được chăm sóc kịp thời. Mong rằng những chia sẻ từ Bs Bích Trang BMT giúp giải đáp thắc mắc, tiếp thêm kiến thức và sự an tâm cho hành trình nuôi dưỡng những thiên thần nhỏ.
Phân của bé sơ sinh như thế nào là bình thường? Giờ đây, bạn đã có trong tay câu trả lời chi tiết để tự tin đồng hành cùng con trên từng bước trưởng thành.