Có nên cho bé nghe nhạc từ sơ sinh không?

“Nuôi dạy một em bé giống như trồng một cái cây vươn cao: muốn cây lớn khỏe, chúng ta phải chăm chút từ hạt mầm.” – đó là câu mở đầu quen thuộc mà Bs Bích Trang BMT luôn trao đổi với các bậc cha mẹ trẻ. Theo bác sĩ, trong “mảnh đất” nuôi dưỡng tri giác đầu đời, âm nhạc đóng vai trò giống như nguồn nước tưới mát giúp bộ não non nớt nảy mầm, kết nối và phát triển vượt bậc.

Thế nhưng, vẫn còn nhiều phụ huynh băn khoăn: Có nên cho bé nghe nhạc từ sơ sinh không? Liệu đôi tai non nớt có chịu được những giai điệu, việc nghe sớm có mang lại hiệu quả thật sự hay chỉ là trào lưu? Bài viết dưới đây tổng hợp kết quả nghiên cứu khoa học, kinh nghiệm lâm sàng và chia sẻ của chính phụ huynh để giúp độc giả tìm câu trả lời thỏa đáng.

1. Vì sao trẻ sơ sinh đã phản ứng với âm nhạc?
Khi thai nhi bước sang tuần tuổi thứ 20, tai trong và hệ thần kinh thính giác đã bắt đầu hoàn thiện. Những nhịp tim, tiếng máu chảy trong dây rốn, giọng nói của mẹ, tiếng ồn bên ngoài chính là bản nhạc đầu đời bé được “thưởng thức”. Vì vậy, ngay khi chào đời, bé không hề “lạ lẫm” với thế giới âm thanh. Việc tiếp tục cho bé tiếp xúc với âm nhạc ở giai đoạn sơ sinh giúp:
Duy trì nhịp điệu quen thuộc, tạo cảm giác an toàn, giảm áp lực biến đổi môi trường.
Kích hoạt đồng thời thùy thái dương, thùy trán và hồi hải mã – những vùng não chịu trách nhiệm ghi nhớ, xử lý ngôn ngữ, điều tiết cảm xúc.
Tăng sản sinh chất dẫn truyền thần kinh dopamine, serotonin, mang lại cảm giác thư thái, hưng phấn.

2. Lợi ích khoa học đã chứng minh
2.1 Phát triển trí não và ngôn ngữ
Giai điệu có tiết tấu đều đặn giúp bé nhận diện mẫu hình âm thanh, từ đó hình thành kỹ năng phát hiện quy luật trong tiếng nói. Nhiều nghiên cứu của Đại học Washington (Mỹ) cho thấy trẻ 9 tháng tuổi thường xuyên nghe nhạc và tương tác nhịp tay theo tiết tấu có khả năng phân biệt âm vị ngôn ngữ cao hơn 20 % so với nhóm đối chứng. Nhờ vậy, bé học nói sớm, phát âm chuẩn, từ vựng phong phú hơn khi bước vào tuổi mầm non.

2.2 Điều hòa cảm xúc, giảm căng thẳng
Âm nhạc êm dịu làm giảm nồng độ hormone cortisol – thủ phạm gây quấy khóc, khó ngủ. Tại khoa Sơ sinh Bệnh viện University of Toronto, các bác sĩ nhận thấy nhóm trẻ sinh non được “tắm” nhạc cổ điển 15 phút/lần, 3 lần/ngày ngủ sâu hơn, ít giật mình và tăng cân nhanh hơn nhóm không nghe.

2.3 Thúc đẩy vận động và phối hợp
Ngay cả khi chưa biết bò, bé vẫn co chân, đạp tay, xoay đầu theo nhịp. Hành động tưởng chừng vô thức lại giúp kết nối thần kinh – cơ, xây dựng nền tảng cho vận động tinh và vận động thô sau này. Các bài hát vui nhộn khuyến khích cha mẹ bế bé đung đưa, vỗ nhịp, qua đó rèn phản xạ thăng bằng, phối hợp tay – mắt.

2.4 Tăng cường trí nhớ, óc sáng tạo
Bé có khả năng nhận ra một giai điệu quen thuộc chỉ sau 2–3 lần được nghe. Việc lặp lại thường xuyên giúp củng cố trí nhớ và khuyến khích bé gom nhặt thêm âm thanh mới, từ đó kích thích trí tò mò, óc tưởng tượng.

2.5 Gắn kết cảm xúc cha mẹ – con
Khoảnh khắc mẹ hát ru, bố chơi đàn ukulele hay đơn giản là cả nhà “uốn éo” theo giai điệu tạo nên sợi dây liên kết cảm xúc vô hình. Âm nhạc trở thành ngôn ngữ chung, giúp cha mẹ thấu hiểu tín hiệu của bé ngay cả khi bé chưa biết nói.

3. Những thể loại nhạc phù hợp cho bé sơ sinh

• Bs Bích Trang BMT khuyên phụ huynh nên “dọn thực đơn âm nhạc” đa dạng nhưng tinh lọc:
• Nhạc cổ điển, đặc biệt các bản giao hưởng chậm của Mozart, Bach, Beethoven: cấu trúc hài hòa, nhịp độ 60–80 bpm (beats per minute) tương đồng nhịp tim lúc nghỉ ngơi.
• Nhạc không lời, piano, harpsichord, guitar gỗ: ít biến động âm lượng, tránh gây giật mình.
• Lullaby và dân ca ru con Việt Nam: vừa gần gũi ngôn ngữ bản địa, vừa mang tiết tấu 2/4 dễ vỗ nhịp.
• Nhạc thiếu nhi vui nhộn: Chú ếch con, Baby Shark… phù hợp giờ chơi, giúp bé tỉnh táo, hứng khởi.
• Hạn chế tối đa rock, rap nặng, EDM tốc độ cao, các track có tần số bass sâu (dưới 60 Hz) vì áp lực âm thanh lớn dễ làm tổn thương màng nhĩ.

4. Nguyên tắc vàng để bé nghe nhạc an toàn

• Âm lượng < 75 dB, lý tưởng 50–60 dB. Mẹ có thể thử: nếu đứng cách loa 1 m vẫn nói chuyện nhẹ nhàng mà bé nghe, mức âm là phù hợp.
• Tránh dùng tai nghe. Khoảng cách từ nguồn phát tới bé tối thiểu 1 m, âm thanh khuếch tán đồng đều.
• Thời gian: 15–30 phút/lần, 2–3 lần/ngày. Cần “ngắt quãng” để não bộ nghỉ, tránh quá kích thích.
• Thời điểm: sau tắm, trước ngủ đêm, trong lúc massage hay thay tã. Tránh mở nhạc lúc bé đang đói vì giai điệu dễ bị hiểu lầm thành tín hiệu cho ăn làm bé khó chịu.
• Quan sát phản ứng: nếu bé cau mày, đưa tay quơ loạn, khóc to → nên tắt nhạc hoặc chuyển bài nhẹ hơn.
• Kết hợp “nghe chủ động”: vừa bật giai điệu, vừa hát theo, vỗ tay, vỗ chân giúp bé đồng bộ não – cơ – cảm xúc.

5. Lịch “tiếp âm” khuyến nghị theo độ tuổi

• 0–3 tháng: nhạc ru, tiếng nhạc cụ mềm (piano, sáo). Tập cho bé làm quen không gian âm nhạc 10–15 phút/lần.
• 4–6 tháng: thêm nhạc cổ điển, nhạc thiếu nhi chậm. Bế bé, đong đưa, khuyến khích phát âm a, ê.
• 7–12 tháng: nhạc tiết tấu rõ. Cho bé lắc xúc xắc, gõ trống mini, bò theo mẹ đang vỗ nhịp.
• Sau 12 tháng: đa dạng thể loại, bắt đầu dạy hát những câu 2–3 từ, chơi trò “dừng nhạc – dừng động tác” để rèn phản xạ.

6. Hiểu lầm thường gặp

• Hiểu lầm 1: Nghe càng nhiều càng tốt. Sự thật: não bộ non nớt cần thời gian “tiêu hóa” thông tin. Quá tải âm thanh có thể khiến bé khó ngủ, tăng tiết cortisol.
• Hiểu lầm 2: Cứ mở nhạc là đủ, không cần tương tác. Sự thật: tương tác (hát, ôm, nhìn mặt bé) mới là chìa khóa phát triển ngôn ngữ – cảm xúc.
• Hiểu lầm 3: Nhạc tiếng Anh sẽ giúp bé giỏi ngoại ngữ hơn nhạc tiếng Việt. Sự thật: điều quan trọng là nhạc phải phù hợp tiết tấu, tần số. Nhạc tiếng mẹ đẻ hỗ trợ liên kết ngôn ngữ gốc, là nền tảng vững chắc trước khi học ngoại ngữ.

7. Cách tạo “thực đơn âm nhạc” một ngày cho bé

• Sáng (7h–8h): bản guitar nhẹ, âm lượng vừa. Đánh thức bé bằng tiếng chim hót, tiếng đàn.
• Sau tắm (9h–10h): playlist Lullaby của Brahms, Schubert. Kết hợp massage dầu dừa.
• Buổi trưa (13h–13h30): dân ca ru con “Cái cò, cái vạc”. Mẹ nằm cạnh, vuốt lưng bé.
• Giờ chơi (15h–16h): Baby Shark, Clap Clap. Mẹ cầm xúc xắc, bé lắc chuông.
• Trước ngủ đêm (20h): nhạc piano sóng alpha 60 bpm, giảm dần âm lượng tới khi bé ngủ sâu.

8. Phản hồi thực tế từ phụ huynh

• Chị Hồng Hạnh (TP. Buôn Ma Thuột): “Con mình sinh non 32 tuần, bú kém. Nghe lời tư vấn của BS Trang, hai vợ chồng mở nhạc Mozart cho con mỗi tối, phối hợp massage. Sau 2 tuần bé tăng 280 g, ngủ liền 3 tiếng/giấc.”
• Anh Khánh (Quận 7, TP.HCM): “Mình sợ con ‘ghiền’ sóng điện từ, nhưng bác sĩ chỉ cách bật loa bluetooth đặt xa, tắt Wi-Fi. Bé nghe nhạc ru Việt, buổi sáng cười ê a, chiều lắc lư rất đáng yêu.”

9. Câu trả lời của chuyên gia
Trong nhiều hội thảo Mẹ & Bé, Bs Bích Trang BMT luôn đặt câu hỏi: “Âm nhạc có làm trẻ thông minh siêu việt?” – câu trả lời là “Không”, nhưng âm nhạc tạo tiền đề cho trí thông minh được phát huy tối ưu. Trẻ hạnh phúc, não bộ dạt dào dopamine, thần kinh được kích hoạt đều đặn sẽ học hỏi nhanh và bền vững.
Vì vậy, “liều thuốc” âm nhạc đúng cách cần đi song song với giấc ngủ chất lượng, dinh dưỡng đầy đủ và tình yêu vô điều kiện.
Kết luận
Có nên cho bé nghe nhạc từ sơ sinh không? Câu trả lời là Có, nhưng phải đúng loại, đúng liều, đúng cách. Giống như ánh nắng sớm giúp tổng hợp vitamin D, âm nhạc là “ánh nắng tinh thần” nuôi dưỡng não bộ, cảm xúc, vận động của trẻ. Các bậc cha mẹ hãy biến những giai điệu êm dịu thành nền nhạc cho hành trình khôn lớn của con, bắt đầu ngay hôm nay.
Tóm lại, nếu cha mẹ còn phân vân “Có nên cho bé nghe nhạc từ sơ sinh không?”, hãy nhớ lời khuyên của Bs Bích Trang BMT: “Âm nhạc là món quà diệu kỳ bạn có thể tặng con mỗi ngày mà không tốn một đồng nào – chỉ cần mở lòng, lắng nghe và đồng hành cùng con trong từng nhịp điệu.” Chúc gia đình bạn có những khoảnh khắc ngọt ngào, an yên bên những bản nhạc đầu đời của bé.