Vai trò của chất nhờn trong âm đạo? Chia sẻ từ Bs Bích Trang BMT

Trong rất nhiều cuộc tư vấn sức khỏe sinh sản hằng ngày, điều mà Bs Bích Trang BMT thường gặp nhất ở các chị em là thắc mắc về “chất nhờn” – thứ dịch trong suốt, dai nhẹ đôi khi hơi đục xuất hiện ở cửa mình. Hầu hết phụ nữ đều biết nó giúp “trơn tru” hơn khi quan hệ, nhưng sâu xa, chất nhờn mang đến nhiều công dụng quan trọng cho sức khỏe tổng thể, khả năng sinh sản và chất lượng đời sống tình dục. 

Bài viết này sẽ đi sâu lý giải Vai trò của chất nhờn trong âm đạo?, đồng thời cung cấp hướng dẫn chăm sóc, xử trí khô hạn đúng cách dưới góc nhìn chuyên môn của Bs Bích Trang BMT.

KHÁI NIỆM VÀ CƠ CHẾ HÌNH THÀNH
Chất nhờn âm đạo, còn gọi là dịch tiết âm đạo hoặc “dịch tiết sinh lý”, được sản sinh chủ yếu từ ba nguồn:

• Tuyến Bartholin nằm ở hai bên cửa âm đạo tiết ra dịch nhầy lỏng giúp bôi trơn ngay khi có kích thích.
• Niêm mạc âm đạo thấm dịch huyết tương qua thành mạch, giàu nước, protein và acid lactic.
• Dịch cổ tử cung thay đổi theo chu kỳ rụng trứng, ảnh hưởng độ đặc, pH và khả năng dẫn tinh trùng.
• Nồng độ estrogen đóng vai trò nhạc trưởng điều tiết: khi estrogen tăng (trong thời kỳ rụng trứng, mang thai), âm đạo ẩm ướt hơn; khi estrogen giảm (sau sinh, tiền mãn kinh, mãn kinh, cho con bú), dịch nhờn suy giảm.

VAI TRÒ SINH LÝ QUAN TRỌNG

• Bôi trơn tự nhiên, giảm ma sát

Bề mặt âm đạo vốn là mô niêm mạc mỏng manh, nhiều mao mạch. Ma sát mạnh dễ gây rách, trầy xước. Chất nhờn bao phủ niêm mạc thành một lớp màng nhầy trơn mịn, giảm lực cọ sát, hạn chế đau rát, chảy máu và tạo cảm giác thoải mái.

• Tăng khoái cảm, hỗ trợ phản xạ hưng phấn

Theo Bs Bích Trang, “khi âm đạo đủ ẩm, xung động thần kinh gửi lên não dễ dàng hình thành phản xạ khoái cảm”. Ở nam giới, dương vật nhận được áp lực và nhiệt độ ổn định; ở nữ giới, mô âm đạo được căng nở, nhạy cảm hơn với kích thích.

• Bảo vệ chống vi khuẩn, nấm và duy trì pH

Dịch nhờn giàu acid lactic (pH 3,8–4,5) cùng hydrogen peroxide do trực khuẩn Doderlein tiết ra. Môi trường acid ức chế vi nấm Candida và nhiều mầm bệnh. Nó còn cuốn trôi tế bào chết, giữ “hệ sinh thái vi khuẩn có lợi” cân bằng.

• Hỗ trợ vận chuyển tinh trùng

Ở giữa chu kỳ, dịch cổ tử cung loãng, trơn và kiềm tính hơn, tạo “xa lộ” giúp tinh trùng bơi nhanh vượt qua cổ tử cung vào tử cung. Thiếu dịch sẽ cản trở tinh trùng, tăng nguy cơ hiếm muộn.

• Làm dịu kích ứng, ngứa vùng kín

Phụ nữ nhiễm nấm/viêm nhẹ thường cảm giác bớt ngứa khi âm đạo đủ ẩm vì dịch nhờn trung hòa độc tố nấm men, giảm ma sát giữa quần áo và da.

• Cảnh báo sức khỏe sinh sản

Thay đổi màu, mùi, độ quánh của chất nhờn giúp sớm phát hiện viêm âm đạo, viêm cổ tử cung, lây nhiễm lậu, chlamydia, trùng roi… Nhận diện sớm giúp điều trị kịp thời.

NHỮNG TRƯỜNG HỢP SUY GIẢM CHẤT NHỜN VÀ HỆ LỤY

• Tiền mãn kinh, mãn kinh do suy giảm estrogen.
• Sau sinh, đang cho con bú (prolactin cao ức chế estrogen).
• Điều trị ung thư vú, ung thư tử cung bằng hoá – xạ trị, thuốc kháng hormon.
• Phẫu thuật cắt buồng trứng.
• Bệnh lý tuyến giáp, đái tháo đường, thiếu máu, stress kéo dài.
• Thói quen vệ sinh quá mức, thụt rửa sâu phá vỡ cân bằng pH.
• Dùng bao cao su hoặc thuốc tránh thai không phù hợp, dị ứng latex.
• Thiếu màn dạo đầu trong quan hệ, lo lắng, ám ảnh đau rát.
• Hệ lụy: đau rát, chảy máu sau quan hệ, giảm ham muốn, viêm âm đạo tái phát, nứt kẽ – loét, nhiễm khuẩn đường tiểu, ảnh hưởng đời sống hôn nhân và khả năng thụ thai.

CÁCH NHẬN BIẾT DỊCH NHỜN BẤT THƯỜNG

• Màu xanh, vàng, nâu kèm mùi hôi tanh, sủi bọt: nghĩ tới trùng roi, viêm do vi khuẩn.
• Dịch vón cục trắng như bã đậu, ngứa dữ dội: nghi nấm Candida.
• Dịch loãng lẫn máu giữa kỳ kinh nhiều lần: cần loại trừ polyp, viêm cổ tử cung, ung thư.
• Dịch nhiều kèm đau bụng dưới, sốt: có thể viêm vùng chậu cấp.

GIẢI PHÁP TỰ NHIÊN GIÚP DUY TRÌ ĐỘ ẨM ÂM ĐẠO
Bs Bích Trang BMT khuyến nghị 5 nguyên tắc:
Dinh dưỡng cân đối

• Bổ sung omega-3 (cá hồi, hạt lanh), vitamin E, C, A, kẽm hỗ trợ tổng hợp chất nhờn.
• Uống 1,5–2 lít nước/ngày giúp niêm mạc đủ nước.
• Tăng probiotic (sữa chua, kefir) duy trì lợi khuẩn.

Vận động và giảm stress

• Thể dục 30 phút/ngày, tập Kegel tăng tuần hoàn vùng chậu.
• Thiền, yoga, ngủ đủ giấc giảm cortisol, ổn định nội tiết.

Vệ sinh đúng cách

• Dùng dung dịch pH 4,0–5,5, tránh thụt rửa sâu.
• Thay quần lót cotton thoáng khí, phơi nắng hoặc ủi nóng trước khi mặc.
• Không lạm dụng xà phòng, nước hoa vùng kín.

Quan hệ tình dục lành mạnh

• Màn dạo đầu tối thiểu 10–15 phút để kích hoạt tuyến Bartholin.
• Dùng bao cao su chất lượng cao, gel bôi trơn gốc nước nếu khô.
• Giao tiếp với bạn tình, tránh căng thẳng, tôn trọng cảm xúc.

Khám phụ khoa định kỳ

• 6 tháng/lần hoặc bất kỳ khi nào thấy khí hư bất thường.
• Xét nghiệm PAP, HPV theo khuyến cáo.

GIẢI PHÁP Y KHOA KHI KHÔ HẠN KÉO DÀI

• Gel dưỡng ẩm âm đạo chứa hyaluronic acid dùng hàng ngày.
• Gel bôi trơn gốc nước hoặc gốc silicon khi quan hệ; tránh glycerin với người dễ nhiễm nấm.
• Liệu pháp estrogen tại chỗ (viên đặt, kem) cho phụ nữ mãn kinh, theo toa bác sĩ.
• Laser CO2 vi điểm, liệu pháp Collagen Induction điều trị teo âm đạo.
• Liệu pháp hormon thay thế toàn thân (HRT) nếu kèm bốc hoả, mất ngủ sau mãn kinh.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

• Quan hệ khi đang ra nhiều chất nhờn có an toàn?
• Có. Đó thường là giai đoạn rụng trứng, âm đạo “mở sẵn cửa” cho tinh trùng. Tuy nhiên hãy chú ý biện pháp tránh thai nếu chưa muốn có con.
• Có nên ngưng quan hệ khi âm đạo khô?
• Không bắt buộc ngưng nhưng phải khắc phục khô hạn bằng màn dạo đầu dài hơn hoặc gel bôi trơn để tránh chấn thương.
• Dịch nhờn có mùi nhẹ có phải bệnh?
• Mùi đặc trưng hơi chua, không tanh hôi là bình thường. Thay đổi mạnh mẽ mùi, màu, kèm ngứa rát mới là dấu hiệu bệnh.

LỜI KHUYÊN TỪ BS BÍCH TRANG BMT
“Đừng coi thường những giọt dịch trong suốt ấy, vì chúng là ‘hàng rào’ đầu tiên bảo vệ thiên chức làm mẹ và giữ ngọn lửa phòng the. Hãy lắng nghe cơ thể, chăm sóc vùng kín như chăm sóc làn da mặt: nhẹ nhàng, khoa học và khám định kỳ.”

KẾT LUẬN
Vai trò của chất nhờn trong âm đạo? không chỉ dừng lại ở việc bôi trơn để cuộc “yêu” thăng hoa, mà sâu xa còn giữ gìn pH lý tưởng, bảo vệ mô niêm mạc, ngăn vi khuẩn – nấm, hỗ trợ tinh trùng gặp trứng và phản ánh sức khỏe nội tiết của phụ nữ. Khi hiểu rõ và biết cách nâng niu, chị em sẽ duy trì được suất tự tin, hạnh phúc hôn nhân, cũng như tối ưu hóa khả năng sinh sản. Nếu nhận thấy bất cứ bất thường nào về dịch tiết, đừng ngại tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám kịp thời.
Bài viết trên được biên soạn dựa trên kiến thức y khoa hiện đại kết hợp kinh nghiệm thực hành của Bs Bích Trang BMT – Chuyên gia chăm sóc sức khoẻ Mẹ và Bé, nhằm giúp phụ nữ chủ động hơn trong việc bảo vệ “vùng kín” của mình.