Có nên quấn khăn kín người cho bé khi ngủ?

Trong những tháng đầu đời, giấc ngủ đóng vai trò kiến tạo nền tảng phát triển não bộ, miễn dịch và tâm lý cho trẻ sơ sinh. Đó là lý do bất cứ mẹ bỉm nào cũng quan tâm đến mọi mẹo giúp con ngủ ngoan, ngủ đủ. Một trong các mẹo phổ biến nhất là quấn khăn (swaddling). Thế nhưng, xung quanh phương pháp này vẫn còn nhiều tranh cãi và không ít hiểu lầm.

Bài viết sau tổng hợp quan điểm y học hiện đại, khuyến nghị của Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cùng chia sẻ thực tiễn của Bs Bích Trang BMT, giúp cha mẹ trả lời câu hỏi: Có nên quấn khăn kín người cho bé khi ngủ? Quấn bao lâu thì bỏ?

1. Quấn khăn – kỹ thuật tạo “tử cung thứ hai”
Quấn khăn là cách quấn một lớp vải mỏng ôm sát thân người trẻ, giữ tay cạnh thân, tạo cảm giác giống không gian chật hẹp trong bụng mẹ. Theo Bs Bích Trang, khi còn trong tử cung, thai nhi luôn trong trạng thái gò bó ấm áp. Sự chuyển đổi sang thế giới bên ngoài rộng rãi, nhiều kích thích khiến bé dễ giật mình, vung tay chân và thức giấc. Tấm khăn lúc này đóng vai trò “bờ tường” an toàn, hạn chế phản xạ Moro (giật mình) và duy trì giấc ngủ sâu.

2. Lợi ích khoa học đã được chứng minh

• Giảm phản xạ giật mình: Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Pediatrics khẳng định, trẻ được quấn khăn giảm 28% số lần thức giấc trong giấc ngủ REM so với nhóm không quấn.
• Kéo dài thời gian ngủ: Trung bình mỗi chu kỳ ngủ của trẻ sơ sinh kéo dài 45–50 phút. Khi được quấn, nhiều bé có thể nối 2–3 chu kỳ liên tiếp, giúp mẹ nhàn hơn về đêm.
• Hỗ trợ nằm ngửa an toàn: Khi bé được cố định tay dọc thân, nguy cơ lật úp mặt xuống nệm giảm rõ rệt, từ đó hạn chế Hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS).
• Bảo vệ làn da: Móng tay bé sơ sinh mỏng nhưng sắc, dễ để lại vết xước trên mặt. Việc ôm tay trong khăn ngăn biến cố nhỏ này.
• Giúp bé giữ ấm: Nhiệt độ thân nhiệt sơ sinh chưa ổn định. Khăn cotton thấm hút, thoáng khí là “lớp áo” vi diệu giữ ấm nhưng không tích nhiệt.

3. Hiểu lầm thường gặp
“Quấn càng chặt càng tốt” là sai lầm phổ biến. Quấn quá chặt làm hạn chế vận động của khớp háng, có thể dẫn tới loạn sản khớp háng (hip dysplasia). Theo AAP, cha mẹ nên trượt lọt 2–3 ngón tay dưới lớp khăn ở ngực bé; vùng hông phải đủ rộng để chân gập hình chữ “M”.
“Quấn khăn có thể khiến bé ngạt thở”: Điều này chỉ xảy ra nếu khăn lỏng, tuột lên che mặt hoặc khi bé đã biết lật mà vẫn bị quấn tay. Ở tình huống đúng kỹ thuật, nguy cơ ngạt giảm chứ không tăng.

4. Hướng dẫn quấn khăn an toàn từng bước
Bs Bích Trang BMT hướng dẫn nhanh:

• Bước 1: Trải khăn thành hình kim cương, gấp góc trên xuống khoảng 15 cm. Đặt bé nằm ngửa, cổ bé nằm trên nếp gấp vừa tạo.
• Bước 2: Giữ tay phải bé dọc thân, kéo góc trái khăn chéo qua ngực, nhét dưới lưng bé.
• Bước 3: Gập góc dưới khăn lên che bụng, giữ khoảng rộng thoải mái cho hông và gối.
• Bước 4: Ép nhẹ tay trái bé, kéo góc phải khăn chéo qua thân, luồn ra sau lưng. Kiểm tra: khăn ôm sát ngực, vùng hông vẫn cử động được.

5. Khi nào nên ngừng quấn khăn?
Mốc then chốt không phải theo tháng tuổi cố định mà dựa vào mốc phát triển kỹ năng lật. 60% trẻ có thể lật từ tư thế ngửa sang sấp ở tuần 10–16, sớm hơn nhiều so với quan niệm “6 tháng”. Theo khuyến cáo AAP:
Ngừng quấn ngay khi bé chớm xoay người sang một bên hoặc chống tay nâng ngực.
Nếu bé chưa lật nhưng đã 2 tháng tuổi, phụ huynh nên bắt đầu giảm dần tần suất.
Lộ trình cai quấn 7–10 ngày, chia 3 giai đoạn:

• Ngày 1–3: Quấn hờ, để hé một tay.
• Ngày 4–6: Bỏ cả hai tay, giữ khăn quanh thân để bé vẫn cảm giác ôm.
• Ngày 7–10: Chuyển sang túi ngủ mỏng hoặc ngủ không quấn.

6. Rủi ro nếu quấn quá lâu

• Tăng nguy cơ SIDS: Khi bé đã biết lật, lớp khăn trói tay khiến bé không thể tự xoay đầu tìm đường thở.
• Giảm cơ hội vận động sớm: Giai đoạn 0–3 tháng là “cửa sổ vàng” cho bé học vẫy tay, đưa tay lên miệng, khám phá cơ thể. Việc bó buộc tay quá lâu có thể trì hoãn phát triển cảm giác – vận động.
• Nguy cơ loạn sản khớp háng: Tư thế chân duỗi thẳng, bó chặt kéo dài gây chệch ổ cối ở trẻ nhạy cảm.

7. Các tình huống đặc biệt
Trẻ sinh non: Nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Melbourne chỉ ra quấn khăn giúp trẻ sinh non tăng cân tốt hơn nhờ ngủ sâu, ít tiêu hao năng lượng. Tuy nhiên, nhóm chuyên gia khuyến cáo giám sát chặt nhịp thở và ngừng quấn sớm hơn (khoảng 1,5 tháng sau ngày dự sinh hiệu chỉnh).
Trẻ bị trào ngược: Quấn vừa phải có thể hỗ trợ, vì khi giật mình, tăng áp lực bụng đột ngột dễ làm trào ngược nặng hơn. Tuy nhiên phải đặt bé nằm đầu cao 15–20° và không quấn quá chặt.
Thời tiết nóng ẩm: Nhiệt độ phòng lý tưởng 24–26°C, độ ẩm 45–55%. Mẹ chọn muslin cotton hoặc bamboo mỏng, tránh chất liệu dày, thêm quạt lưu thông khí, kiểm tra gáy bé 10 phút/lần trong 1 giờ đầu.

8. Giải đáp 5 câu hỏi cha mẹ hay gặp
Có nên quấn khăn kín người cho bé khi ngủ? Quấn bao lâu thì bỏ? Như đã phân tích, quấn khăn mang lại lợi ích từ sơ sinh tới lúc bé bắt đầu có khả năng lật (khoảng 2 tháng). Ngừng quấn muộn hơn làm tăng rủi ro.
Ban ngày có cần quấn? Nếu bé tự ngủ tốt, không nhất thiết. Quấn liên tục 24/24 có thể hạn chế trải nghiệm giác quan khi bé thức.
Có thể thay khăn bằng túi ngủ có khóa kéo? Túi ngủ ôm sát thân, có phần đáy rộng đủ cho chân đạp chính là bước trung gian tuyệt vời khi cai quấn.
Tại sao bé quấn khăn vẫn khóc? Có thể do nóng, quấn quá chật, tã ướt, hoặc bé đang trải qua “growth spurt” – giai đoạn tăng trưởng nhanh. Kiểm tra các yếu tố trên trước khi kết luận bé không hợp quấn.
Có cần gối đầu khi quấn? Không. Trẻ dưới 12 tháng không nên dùng gối. Bề mặt ngủ phải phẳng, cứng vừa, không có thú bông, chăn rời.

9. Những lưu ý an toàn “vàng” của Bs Bích Trang
Luôn đặt bé nằm ngửa khi quấn.
Tránh tất cả dạng khăn/ chăn có trọng lượng (weighted), nơ, phụ kiện rời.
Không dùng chung nôi với anh chị lớn, thú cưng.
Tập nghi thức ngủ đều đặn: tắm nước ấm, massage, quấn khăn, ru nhẹ, đặt xuống cũi khi bé còn thức.
Trang bị máy báo khóc hoặc camera để quan sát, đặc biệt giai đoạn bé tập lật.

10. Kết luận
Với câu hỏi then chốt “Có nên quấn khăn kín người cho bé khi ngủ? Quấn bao lâu thì bỏ?”, khoa học hiện đại và kinh nghiệm lâm sàng đều thống nhất: quấn khăn là công cụ hỗ trợ giấc ngủ hữu ích trong thời gian ngắn, song phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc an toàn và dừng lại đúng thời điểm – muộn nhất là khi bé bắt đầu có khả năng lật (khoảng 8–12 tuần). Cha mẹ đừng quên rằng quấn khăn chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh chăm sóc giấc ngủ. Môi trường phòng ngủ mát mẻ, nhịp sinh hoạt khoa học, kết nối yêu thương mới là “đơn thuốc” dài lâu để bé lớn lên khoẻ mạnh, hạnh phúc.
Hy vọng những chia sẻ chi tiết từ Bs Bích Trang BMT không chỉ giải đáp thắc mắc mà còn tiếp thêm sự tự tin cho hành trình nuôi con bằng cả trái tim và kiến thức của bạn. Chúc bé ngủ ngoan, cả nhà an lành!